Jak wyglądają mediacje w sprawach o rozwód?

Założenie sprawy rozwodowej ma oczywiście na celu uzyskanie wyroku rozwiązującego dane małżeństwo. Czasami zdarza się jednak, że stosunki pomiędzy stronami postępowania mogą być naprawione, co w ostateczności pozwoli na uratowanie związku. Sposobem na osiągnięcie takiego rezultatu będzie chociażby mediacja.

Czy sąd zawsze musi orzec rozwód?

Tak naprawdę złożenie pozwu rozwodowego nie przesądza o tym, że w danej sprawie zapadnie wyrok rozwiązujący małżeństwo. Droga do uzyskania rozwodu może być długa, szczególnie jeśli w sprawie pojawią się tzw. negatywne przesłanki rozwodowe lub gdy trwałość i zupełność rozkładu pożycia będzie dla sądu wątpliwa.

W zależności od dokładnych okoliczności sąd może oddalić powództwo lub skierować strony do mediacji. Wiele w tej kwestii zależy jednak od dobrej woli stron toczącego się postępowania.

Mediacja w sprawie rozwodowej

Zgodnie z treścią art. 436 Kodeksu postępowania cywilnego, jeżeli istnieją widoki na utrzymanie małżeństwa, sąd może skierować strony do mediacji. Skierowanie to jest możliwe także wtedy, gdy postępowanie zostało zawieszone. Przepisy o mediacji stosuje się odpowiednio, z tym że przedmiotem mediacji może być także pojednanie małżonków.

Jeżeli strony nie uzgodniły osoby mediatora, sąd kieruje je do stałego mediatora posiadającego wiedzę teoretyczną, w szczególności posiadającego wykształcenie z zakresu psychologii, pedagogiki, socjologii lub prawa oraz umiejętności praktyczne w zakresie prowadzenia mediacji w sprawach rodzinnych.

Z powyższego wynika jasno, że mediacja w sprawie rozwodowej może mieć miejsce, gdy istnieją szanse na utrzymanie małżeństwa. Skierowanie stron do mediatora nie jest jednak w takim przypadku obowiązkowe – to sąd każdorazowo decyduje o tym, czy mediacja będzie w stanie pomóc konkretnym ludziom.

Jeśli spory pomiędzy małżonkami są duże i zadawnione, sąd raczej nie skorzysta z tego rozwiązania. Analogicznie, jeśli problemy małżeńskie są błahe i istnieje szansa na uratowanie związku, sąd albo oddali pozew o rozwód, albo właśnie skieruje strony do mediacji.

Czym jest mediacja?

Mediacją określamy sposób ugodowego rozwiązania sporu pomiędzy zwaśnionymi stronami. Jej podstawowymi zasadami są poufność oraz dobrowolność. Tym samym oznacza to, że żadna ze stron toczącego się postępowania nie może zostać zmuszona do uczestnictwa w mediacji – sąd może, co prawda skierować małżonków do mediatora, jednak żaden z nich nie musi się na to zgadzać.

Mediacja może być też w dowolnej chwili przerwana przez każdą ze stron.

Mediacje stosujemy nie tylko w konfliktach separacyjnych i rozwodowych, ale także po rozwodzie, czy separacji w kwestiach dotyczących:

  • ustalenia zasad opieki nad dziećmi,
  • ustalenia szczegółowych zasad kontaktów dzieci z rodzicem, z którym nie mieszkają pod wspólnym dachem,
  • ustalenia zasad kontaktów pomiędzy dziećmi i innymi członkami rodziny (na przykład z dziadkami),
  • uregulowania spraw alimentacyjnych oraz innych spraw finansowych lub majątkowych.

Podstawowym celem mediacji jest oczywiście pogodzenie stron konfliktu poprzez wypracowanie wzajemnych ustępstw i kompromisu.

Rola i obowiązki mediatora

Każda mediacja jest prowadzona przez specjalnie wyszkoloną osobę – mediatora. Jest on bezstronny, nie opowiada się za żadną ze stron konfliktu i jednakowo pomaga obydwu stronom w poznaniu i wyrażeniu stanowiska odnośnie danej kwestii.

Postępowanie mediacyjne nie jest jawne. Mediator, strony i inne osoby biorące udział w postępowaniu mediacyjnym są obowiązane zachować w tajemnicy fakty, o których dowiedziały się w związku z prowadzeniem mediacji. Pamiętajmy jednak, że strony mogą zwolnić mediatora i inne osoby biorące udział w postępowaniu mediacyjnym z tego obowiązku.

Mediator ma prawo do zapoznania się z aktami sprawy, chyba że strona w terminie tygodnia od dnia ogłoszenia lub doręczenia postanowienia kierującego strony do mediacji nie wyrazi zgody na zapoznanie się mediatora z aktami.

Mediator nie może być świadkiem w sprawie faktów, o których dowiedział się od stron podczas mediacji (chyba, że strony uzgodnią, że zwalniają go z poufności). Propozycje, które małżonkowie składają podczas mediacji, nie mogą być wykorzystywane jako dowody, kiedy sprawa będzie rozpatrywana w sądzie.

Jak długo może trwać mediacja?

Kierując strony do mediacji, sąd wyznacza czas jej trwania na okres do 3 miesięcy. Na zgodny wniosek stron lub z innych ważnych powodów termin na przeprowadzenie mediacji może zostać przedłużony, jeżeli będzie to sprzyjać ugodowemu załatwieniu sprawy.

Czasu trwania mediacji nie wlicza się do czasu trwania postępowania sądowego.

Jak w praktyce wygląda mediacja?

Każda mediacja jest zindywidualizowana, a więc dostosowana do potrzeb danej sprawy. Po wyrażeniu przez strony zgody na mediację i wyborze mediatora (najczęściej z listy mediatorów sądowych prowadzonej przez sąd), ustala się konkretny termin i miejsce wizyty spotkania mediacyjnego.

Czynności podejmowane przez mediatora zwykle wyglądają tak, że rozmawia on na osobności najpierw z jedną stroną, następnie z drugą, a po zidentyfikowaniu problemu – z dwiema stronami naraz.

Mediację można porównać do negocjacji, w których rozjemcą staje się mediator. Każda ze stron ma zapewnione prawo głosu i kulturalnego wyrażania własnych opinii i oczekiwań od przeciwnika – rozmowa odbywa się naprzemiennie. Mediator dba oczywiście, aby podczas dyskusji nie doszło do nadużyć, czy to słownych, czy też fizycznych. Jeśli uda się wspólnie wypracować kompromis, a strony zawrą porozumienie, mediacja po prostu się kończy.

Z przebiegu mediacji sporządza się protokół, w którym oznacza się miejsce i czas przeprowadzenia mediacji, a także imię, nazwisko (nazwę) i adresy stron, imię i nazwisko oraz adres mediatora, a ponadto wynik mediacji. Protokół podpisuje mediator. Doręcza on stronom odpis protokołu.

Jeżeli strony zawarły ugodę przed mediatorem, ugodę zamieszcza się w protokole albo załącza się do niego. Strony podpisują ugodę. Ugodą, czyli porozumieniem małżonków strony mogą uregulować wszystkie kwestie przedstawione do mediacji w postanowieniu sądu, bądź tylko niektóre z nich – te, które chcą uregulować. Pozostałe, stanowiące element wyroku, zostaną wówczas rozstrzygnięte w drodze decyzji sądu.

W przypadku gdy strona, po zawarciu ugody, w ramach mediacji prowadzonej na podstawie umowy o mediację, wystąpi do sądu z wnioskiem o zatwierdzenie ugody mediator składa protokół w sądzie, który byłby właściwy do rozpoznania sprawy według właściwości ogólnej lub wyłącznej. W razie skierowania przez sąd sprawy do mediacji mediator składa protokół w sądzie rozpoznającym sprawę.

Adwokat Kraków - mecenas Michał Słomka

Profesjonalna pomoc adwokata

Nasza kancelaria oferuje profesjonalne wsparcie i kompleksową pomoc prawną na każdym etapie postępowania rozwodowego.

Pierwszy raz u adwokata?

Sprawdź od czego zacząć i jak wygląda pierwsza konsultacja z naszym adwokatem.